การพัฒนารูปแบบธุรกิจชุมชนผลิตภัณฑ์อินทรีย์ชีวภาพเพื่อการเกษตรกรณีศึกษา ชุมชนบ้านสันก้างปลา ตำบลทรายมูล อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบธุรกิจชุมชนผลิตภัณฑ์อินทรีย์ชีวภาพ โดยบูรณาการแนวคิดเศรษฐกิจชีวภาพ หมุนเวียน สีเขียว (BCG Economy) ร่วมกับเครื่องมือจัดการเชิงกลยุทธ์ (BMC, VPC) ผ่านกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) ในพื้นที่ชุมชนบ้านสันก้างปลา จังหวัดเชียงใหม่ กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วยผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพจำนวน 23 ราย ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกกลุ่มผู้ผลิต ผู้นำชุมชน หน่วยงานภาครัฐ และผู้เชี่ยวชาญ และผู้บริโภคจำนวน 400 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบไคสแควร์ และสหสัมพันธ์อันดับของสเปียร์แมน รวมทั้งการวิเคราะห์เชิงเศรษฐศาสตร์ด้วยการวิเคราะห์จุดคุ้มทุน และการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI)
ผลการวิจัยนำไปสู่การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดลธุรกิจบูรณาการ (BCG-VPC-BME Integrated Model) ซึ่งเชื่อมโยงทุนทางสังคมและทรัพยากรท้องถิ่นเข้ากับห่วงโซ่อุปทานสมัยใหม่ ผลการวิเคราะห์เชิงสถิติพบว่า การรับรู้ด้านความปลอดภัยและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมมีความสัมพันธ์เชิงบวกระดับสูงกับความพึงพอใจด้านราคา (ρ = 0.692, p < 0.01) สะท้อนว่าผู้บริโภคให้ความสำคัญกับคุณค่าด้านความปลอดภัยมากกว่าปัจจัยด้านราคา นอกจากนี้การวิเคราะห์เชิงเศรษฐศาสตร์พบว่ารูปแบบธุรกิจมีความคุ้มค่า โดยมีจุดคุ้มทุนต่ำและสามารถสร้างผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน (SROI) ได้สูงถึง 6.22 เท่า
ผลการวิจัยชี้ให้เห็นแนวทางการยกระดับเศรษฐกิจฐานราก ได้แก่ (1) การพัฒนาผลิตภัณฑ์จากวัสดุเหลือใช้เพื่อเพิ่มมูลค่า (2) การสร้างคุณค่าผลิตภัณฑ์ที่เน้นความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อมเพื่อตอบโจทย์ตลาด และ (3) การออกแบบโมเดลธุรกิจที่เชื่อมโยงการผลิตชุมชนกับตลาดสมัยใหม่ ซึ่งนำไปสู่การเป็นธุรกิจเพื่อสังคมที่ยั่งยืนและพึ่งพาตนเองได้
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ทิพวัลย์ สีจันทร์ กฤษณันท์ มะลิทอง เกษมสันต์ สกุลรัตน์ รพี ดอกไม้เทศ และประสงค์ ตันพิชัย. (2565). รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก กรณีศึกษา ภาคกลางตะวันตก. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.). https://elibrary.tsri.or.th/fullP/paper/paper/TRP62M0415/TRP62M0415_full.pdf
ธนภูมิ เวียตตัน นคเรศ รังควัต พุฒิสรรค์ เครือคำ และสายสกุล ฟองมูล. (2564). การยอมรับเกษตรอินทรีย์ของเกษตรกรผู้ผลิตมะม่วงอำเภอสันทรายจังหวัดเชียงใหม่. วารสารผลิตกรรมการเกษตร, 3(3), 81-92. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/japmju/article/view/253331
พิบูล ทีปะปาล. (2564). การจัดการเชิงกลยุทธ์ (Strategic Management). อมรินทร์พริ้นติ้ง.
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2566). แผนปฏิบัติการด้านการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศไทยด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG ปี พ.ศ. 2564–2570. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.). https://waa.inter.nstda.or.th/stks/pub/bcg/20211228-BCG-Action-Plan-2564-2570.pdf
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2567) รายงานการติดตามประเมินผล แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2566-2570 ประจำปี พ.ศ. 2567. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.). https://www.onep.go.th/ebook/emed/envi-report-2567.pdf
งานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม. (2565). รายงานผลการดำเนินงานที่สำคัญของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ประจำปี 2565. สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.). https://www.sme.go.th/uploads/file/download-20230424083107.pdf
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 – 2570). https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2025 /06/article_20230419104754.pdf
สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 (เชียงใหม่). (2567). รายงานสถานการณ์คุณภาพสิ่งแวดล้อมภาคเหนือตอนบน ประจำปี 2567. กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. https://epo01.pcd.go.th/th/information/list/138
Attavanich, W. (2022). Impact of climate change on Thailand’s agriculture and adaptation strategies. Puey Ungphakorn Institute for Economic Research. https://www.pier.or.th/files/dp/pier_dp_184.pdf
Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Lawrence Erlbaum Associates Inc.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE Publications.
De Angelis, R., & Vesci, M. (2024). Circular economy business models, value creation and humane entrepreneurship: A micro-sized and social enterprise perspective. Circular Economy and Sustainability, 5(1), 147–160. https://doi.org/10.1007/s43615-024-00419-w
Kemmis, S., & McTaggart, R. (2005). Participatory action research: Communicative action and the public sphere. In N. Denzin & Y. Lincoln (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (pp. 559–603). SAGE Publications. https://www.researchgate.net/publication/ 232521456_Participatory_Action_Research_Communicative_Action_and_the_Public_Sphere
Kotler, P., & Armstrong, G. (2018). Principles of marketing (17th ed.). Pearson Education.
Kotler, P., & Keller, K. L. (2016). Marketing management (15th ed.). Pearson Education.
Osterwalder, A., & Pigneur, Y. (2010). Business model generation: A handbook for visionaries, game changers, and challengers. John Wiley & Sons. https://mymyeo.com/wp-content/uploads/2022/12/Business-model-generation-_-a-handbook-for-visionaries-game-changers-and-challengers-PDFDrive-1.pdf
Osterwalder, A., Pigneur, Y., Bernarda, G., & Smith, A. (2015). Value proposition design: How to create products and services customers want. John Wiley & Sons. https://scispace.com/pdf/value-proposition-design-how-to-create-products-and-services-3a4ofwn4rd.pdf
Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2011). Creating shared value. Harvard Business Review, 89(1/2), 62–77. https://www.communitylivingbc.ca/wp-content/uploads/2018/05/Creating-Shared-Value.pdf
Pothikit, P. (2018). A study of an appropriate business model for organic fruits and vegetables [Master’s independent study, Burapha University]. Burapha University Intellectual Repository.
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977, April 19-13). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity [Paper presentation]. Annual Meeting of the American Educational Research Association, San Francisco, CA, United States. ERIC. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED121845.pdf
Sathish Kumar, S., Mishra, A., Kurup, S. J., Thomas, S. A., & Begum, S. (2024). Social entrepreneurship and the circular economy: A path to sustainable development. Library Progress International. 44(3), 16243-16251. DOI: https://doi.org/10.48165/bapas.2024.44.2.1
Social Value UK. (2012). A guide to Social Return on Investment. http://socialvalueselfassessmenttool.org/aguideto-socialreturnoninvestment/pdf-guide
Supriadi, I., Fatchurrohman, M., & Sari, E. P. (2025). Circular economy transformation in MSMEs: Sustainable business model innovation to enhance economic and environmental performance. Journal of Applied Economics in Developing Countries, 10(1), 27-39. https://doi.org/10.20961/jaedc.v10i1.99036
Van Opstal, W., Borms, L., Brusselaers, J., Bocken, N., Pals, E., & Dams, Y. (2024). Towards sustainable growth paths for work integration social enterprises in the circular economy. Journal of Cleaner Production. 470(10), 143296. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.143296
Weihrich, H. (1982). The TOWS matrix—A tool for situational analysis. Long Range Planning, 15(2), 54–66. https://doi.org/10.1016/0024-6301(82)90120-0
World Intellectual Property Organization. (2024). Global Innovation Index 2024: Unlocking the promise of social entrepreneurship. https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/assets/67729/2000%20Global%20Innovation%20Index%202024_WEB3lite.pdf